سندرم دامپینگ (Dumping syndrome) از عوارض جراحی بای پس معده است که با حرکت سریع غذا از معده به مری و علائمی مانند گرفتگی شکم و اسهال پس از غذا خوردن همراه است و این علائم ممکن است چند دقیقه تا چند ساعت ادامه داشته باشند، در این مقاله علل، علائم، پیشگیری و درمان دامپینگ پس از جراحی چاقی را بررسی میکنیم.
منظور از سندرم دامپینگ چیست؟
افرادی که تحت عمل چاقی به روش های مختلف قرار گرفته اند، پس از غذا خوردن دچار سرگیجه ،تهوع، اسهال و گاها استفراغ می شوند و به این علائمی که پس از تغذیه مشاهده می شوند دامپینگ می گویند، این وضعیت به عنوان سندروم تخلیه مکرر معده یا تخلیه سریع معده نیز شناخته می شود که می تواند بعد از جراحی های چاقی از جمله اسلیو معده و بای پس معده ایجاد شود.

لازم به ذکر است که سندروم دامپینگ بعد از جراحی مری نیز مشاهده می شود و معاینات بالینی نشان دهنده میزان سندرم دامپینگ در تقریبا ۱۰ درصد از بیماران پس از انجام عمل جراحی بای پس معده است.
علائم سندروم دامپینگ
به طور طبیعی، غذا حدود ۳۰ دقیقه یا بیشتر در معده هضم و سپس وارد روده میشود؛ اما در سندروم دامپینگ، غذا سریعتر به مرحله دفع میرسد و فرد حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه پس از غذا احساس نیاز به دفع میکند، علائم اولیه شامل موارد زیر هستند:
- تهوع و استفراغ
- گرفتگی و ناراحتی شکم
- اسهال
- نفخ
- افزایش ضربان قلب
- سرگیجه و تعریق، ۱۰ تا ۳۰ دقیقه پس از غذا ظاهر میشوند.
- پس از ۱ تا ۳ ساعت نیز علائم افت قند خون، از جمله سرگیجه، ضعف، تعریق، گرسنگی، خستگی و افزایش ضربان قلب بروز میکنند.
نکته: در طولانی مدت، علائم دامپینگ سبب سوء جذب مواد، کم خونی کاهش وزن و کمبود برخی ویتامین ها و مواد معدنی در بدن میشود.
انواع سندرم دامپینگ
سندرم دامپینگ با توجه به محل بروز علائم به دو نوع اصلی زود هنگام و دیر هنگام تقسیم می شود و لازم به ذکر است که هر یک از آن علائم و نشانه های متفاوتی دارند و امکان دارد یک نفر به هر دو نوع مبتلا شود.
سندرم دامپینگ زودهنگام
علائم حدود نیم ساعت یا یک ساعت پس از صرف غذا ظاهر می شود، در این وضعیت، تسریع تخلیه معده از در روده کوچک رخ می دهد که منجر به انتقال مایعات از داخل رگ های خونی به مجرای روده می شود و به همین علت انقباضات در روده ایجاد شده و سپس بیمار علائمی مانند اختلالات گوارشی، نفخ، درد شکم و حملات اسهال علاوه بر افزایش ضربان قلب را نشان می دهد.
✍️ بیشتر بخوانید: عوارض عمل اسلیو معده
سندرم دامپینگ دیرهنگام
حدودا ۱ تا ۳ ساعت پس از صرف غذا ایجاد میشود و در نتیجه انتقال سریع غذا به روده کوچک، مقادیر زیادی کربوهیدرات در روده متمرکز شده و سرعت جذب گلوکز افزایش مییابد و سپس این وضعیت باعث کاهش سطح قند خون می شود.
علت ایجاد سندرم دامپینگ
سندرم دامپینگ زمانی ایجاد میشود که غذا با سرعت زیادی از معده وارد روده کوچک شود، این وضعیت پس از جراحی معده یا مری و در اثر تغییر در روند طبیعی حرکت غذا رخ میدهد.
جراحی بای پس معده
در جراحی بای پس معده، مسیر عبور غذا تغییر میکند و غذا پس از عبور از بخش کوچکی از معده، وارد روده کوچک میشود و این تغییر مسیر ممکن است سرعت ورود غذا به روده را افزایش دهد و زمینه بروز علائم دامپینگ را پس از غذا خوردن فراهم کند.

جراحی اسلیو معده
پس از جراحی اسلیو معده، حجم معده کاهش مییابد و سرعت عبور غذا از آن ممکن است تغییر کند و در برخی افراد، ورود سریع غذا به روده کوچک با بروز علائم سندرم دامپینگ همراه است؛ با این حال، این وضعیت در همه افراد رخ نمیدهد.
برداشتن بخشی یا تمام معده
جراحی گاسترکتومی، که در آن بخشی یا تمام معده برداشته میشود، میتواند ظرفیت نگهداری غذا و روند طبیعی تخلیه آن را تغییر دهد و در نتیجه، غذا سریعتر از حالت معمول وارد روده کوچک شده و سندرم دامپینگ را ایجاد میکند.
جراحی مری و آسیب به اعصاب گوارشی
سندرم دامپینگ گاهی پس از جراحی مری نیز مشاهده میشود، در این جراحی، آسیب به اعصاب کنترلکننده حرکت دستگاه گوارش ممکن است روند تخلیه معده را تحت تأثیر قرار دهد و در بروز دامپینگ نقش داشته باشد.
روند تشخیص سندرم دامپینگ بعد از اسلیو
پزشک با ارزیابی علائم، سابقه پزشکی و انجام هر گونه جراحی معده، بیماری را تشخیص میدهد، همچنین میتوان از طریق انجام برخی آزمایشها توسط پزشک و کنار گذاشتن سایر مشکلات پزشکی، دامپینگ را تشخیص داد و این آزمایش های تشخیصی عبارتند از:
تست قند (تحمل گلوکز)
سندرم دامپینگ گاهی اوقات با کاهش سطح قند خون همراه است، لذا این آزمایش به پزشک کمک می کند تا تشخیص را تایید کند، تست تحمل گلوکز با گرفتن نمونه خون پس از انجام آزمایش از بیمار انجام می شود.
تست تخلیه معده
این آزمایش سرعت تخلیه غذا از معده را پس از صرف غذا، معمولا طی حدود ۱ تا ۴ ساعت، اندازه گیری میکند و برای بررسی روند تخلیه معده به کار میرود، آزمایش تخلیه معده در بیمارستان یا مرکز رادیولوژی انجام میشود.
آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی
این روش با استفاده از دستگاه آندوسکوپ انجام می شود که یک لوله نازک و انعطاف پذیر با منبع نور است و وارد مری می شود و این دستگاه اندام های داخلی معده و روده را نمایش داده و به پزشک کمک می کند تا مشکلات پزشکی مانند عفونت ها و زخم های معده را شناسایی کند.
درمان سندرم دامپینگ
سندرم دامپینگ زودرس اغلب طی چند ماه بدون درمان بهبود مییابد و گاهی بیمار در کنار درمان از رژیم غذایی کمک میگیرد و در صورت عدم موفقیت، به جراحی نیاز پیدا میکند، در ادامه با روش های درمان دامپینگ بعد از جراحی آشنا شوید.

رعایت رژیم غذایی
بهترین راه کنترل سندروم دامپینگ، اصلاح رژیم غذایی و عادتهای زندگی است و پزشک توصیه میکند با تغییر الگوی غذایی و پرهیز از قندها، شیرینیها و نوشیدنی های شیرین، علائم را کاهش دهید و برخی غذاها نیز به تسکین علائم کمک میکنند، از جمله:
- مواد غذایی فیبردار یا مکمل های فیبری مصرف کنید.
- شکر را با موادی که قند کمتری دارند، جایگزین کنید.
- در طول روز به اندازه کافی آب بنوشید، حداقل ۴ لیوان آب برای محافظت از بدن در برابر کم آبی بدن موثر است.
- مایعات باید حداقل یک ساعت قبل یا یک ساعت بعد از هر وعده غذایی مصرف شود.
- کربوهیدرات هایی مانند نان سبوس دار را بیشتر میل کنید.
- محدودیت مصرف نان ، برنج سفید و ماکارانی می تواند مفید باشد.
- مصرف الکل به طور کامل باید حذف شود.
- مواد غذایی دارای پروتئین می تواند مفید باشد.
درمان دارویی
پزشک پس از تلاش برای تغییر رژیم غذایی بیمار به دارو روی می آورد و همچنین، با مشورت و راهنمایی پزشک می توانید از دارو های مکمل برای جبران عدم جذب مواد غذایی استفاده کنید و در صورتی که بهبودی مشاهده نشود، پزشک دو نوع داروآکاربوز (داروی درمان دیابت) و تزریق اکترئوتید (جهت مهار ترشح انسولین و بسیاری از هورمون های دیگر) تجویز می شود.
جراحی
پزشکان برای درمان افراد مبتلا به سندرم دامپینگ که به روشهای درمانی فوق پاسخ نمیدهند، از انواع جراحی استفاده میکنند، از جمله:
- برداشتن جراحی عصب واگ (واگوتومی پروگزیمال معده)
- گاستروژژنوستومی Roux-en-Y.
- بازسازی دریچه پیلور (دریچه عضلانی بین معده و روده )
کنترل و پیشگیری از سندروم دامپینگ
در حال حاضر هیچ راهی برای جلوگیری از سندرم دامپینگ یا تخلیه سریع معده وجود ندارد، اما یک رژیم غذایی خاص علائم را کاهش میدهد، در اینجا چند نکته تغذیه ای برای تسکین علائم و نشانه های بیماری آورده شده است:
- ۵ تا ۶ وعده غذایی کوچک در روز بخورید.
- از افزودن قندهای ساده به غذاها و نوشیدنی ها خودداری کنید.
- با رعایت رژیم غذایی فوق، میزان پروتئین و فیبر را افزایش دهید.
- از نوشیدن مایعات هنگام غذا خوردن خودداری کنید.
- بعد از خوردن غذا از انجام فعالیت بدنی اجتناب کنید.
- مواد غذایی حاوی شیرین کننده های مصنوعی و پر شکر مثل شیرینی و شکلات، آبنبات، آبمیوه و نوشابه را حذف کنید.
برای دریافت نوبت از دکتر شاهین جمیلی با شماره ۰۹۳۶۳۶۶۸۷۷۴ تماس بگیرید.
عوامل خطر و عوارض دامپینگ
جراحی های معده، از جمله اسلیو و بای پس، میتوانند احتمال بروز دامپینگ را افزایش دهند و در صورت تداوم علائم و اختلال در دریافت مواد غذایی، مشکلات زیر نیز ایجاد میشوند:
- کم خونی و کاهش تعداد گلبول های قرمز
- عدم جذب مواد مغذی در بدن
- عدم جذب آهن و ویتامین ها
- ضعف و پوکی استخوان به دلیل عدم جذب کلسیم
سوالات متداول
علائم زودهنگام معمولا تا حدود یک ساعت و علائم دیرهنگام حدود یک تا سه ساعت پس از غذا ظاهر میشوند.
وعدههای کوچکتر مصرف کنید و با راهنمایی پزشک، مصرف قندهای ساده را کاهش و پروتئین و فیبر را در رژیم غذایی افزایش دهید.
برای کنترل علائم، از نوشیدن مایعات همراه غذا خودداری کنید و زمان مصرف مایعات را با پزشک در میان بگذارید.
در نهایت اما..
سندرم دامپینگ پس از جراحی چاقی، بر اثر تخلیه سریع محتویات معده، به ویژه مواد قندی، به روده کوچک رخ میدهد و این سندرم زودهنگام یا دیرهنگام است و باعث تهوع، استفراغ، اسهال، ضعف، تپش قلب و افت قند خون میشود، پزشک با بررسی سابقه جراحی اسلیو، بای پس یا مری و آزمایش هایی مانند قند خون، رادیوگرافی و گاستروسکوپی آن را تشخیص میدهد و درمان شامل رعایت نکات ساده در خانه و در صورت نیاز، دارو و در نهایت جراحی است.